Hondromalacija patele, jedan od uobičajenih slučajeva sindroma patelofemoralnog bola (Trkačko koleno), predstavlja degenerativno oštećenje hrskavice na zadnjoj strani čašice (patele) u zglobu kolena.
Kod zdravog kolena, čašica je pravilno postavljena u sredini patelofemoralnog zgloba i ravnomerno raspoređuje sile koje deluju na koleno. Kod hondromalacije patele, dolazi do blagog pomeranja čašice, što dovodi do nepravilnog raspoređivanja opterećenja i oštećenja hrskavice.
Ovo stanje je čest uzrok bolova u prednjem delu kolena, naročito kod mladih, fizički aktivnih osoba i sportista, kao i kod adolescenata u fazi rasta. Kod starijih pacijenata, uzrok može biti degenerativni proces starenja. Složenost kolena uključuje i prisustvo meniskusa, ligamenata i tetiva, dok je za patelofemoralni sindrom važna uloga kvadricepsa – četvoroglavog mišića prednje lože.
Kada nastaje hondromalacija patele i koji su faktori rizika za nastanak bolesti?
Hondromalacija patele nastaje zbog pomeranja čašice iz njenog pravilnog položaja u patelofemoralnom zglobu, najčešće usled neravnoteže snage između različitih delova kvadricepsnog mišića. Obično je spoljni deo kvadricepsa jači od unutrašnjeg dela, što povlači čašicu u stranu i izaziva njeno nepravilno klizanje, što dalje dovodi do oštećenja zglobne hrskavice. Pored ovog mišićnog disbalansa, faktori koji doprinose nastanku problema su:
- Preopterećenje kolena usled čestih aktivnosti poput trčanja, skakanja i čučnjeva
- Povrede i direktni udarci u koleno
- Nepravilno poravnanje patele, uključujući patelarnu dislokaciju i lateralnu devijaciju
- Biomehaničke nepravilnosti stopala i hoda, kao što su ravna stopala i izvrtanje stopala prema unutra
- Brzi rast kod adolescenata, kada mišići ne prate tempo razvoja kostiju
- Degenerativni procesi kod starijih osoba
- Anatomsku predispoziciju poput široke karlice, X-nogu (genu valgum) i visoko postavljene patele
- Oštećenje ligamenta patele
- Pretreniranost i neadekvatna sportska priprema, naročito kod sportista
Žene imaju veći rizik zbog specifične građe karlice i većeg ugla koji butna kost formira, što može dovesti do destabilizacije patele. Nepažljivo izvođenje treninga, naročito bez odgovarajućeg zagrevanja, dodatno povećava rizik od nastanka hondromalacije.
Sve navedene okolnosti mogu dovesti do nepravilnog klizanja čašice preko butne kosti, što prouzrokuje oštećenje hrskavice i bol u kolenu. Razumevanje i identifikacija ovih faktora ključni su za uspešnu prevenciju i tretman.
Hondromalacija patele simptomi
Hondromalacija patele može izazvati oštećenje zglobnih tkiva i upalu hrskavice, što dovodi do bola u prednjem delu kolena, naročito ispod čašice. Bol se obično pojačava tokom aktivnosti koje opterećuju koleno, poput hodanja po neravnom terenu, penjanja ili silaska niz stepenice, čučnjeva ili nošenja teškog tereta. Ponekad se javlja i nelagodnost pri dugom sedenju sa savijenim kolenom, a u težim slučajevima može doći do osećaja nestabilnosti ili „otkazivanja“ kolena.
Simptomi se postepeno javljaju i obično uključuju:
- Bol ispod ili iza kolena
- Pojačan bol pri savijanju kolena
- Škripanje, pucketanje ili trenje pri pokretu
- Oticanje kolena nakon napora (retko)
- Osećaj slabosti ili nestabilnosti
- Povećana osetljivost na prednjem delu kolena
Trkačko koleno dijagnostika
- Klinički pregled – obuhvata test kompresije patele (grind test) i procenu stabilnosti i pokretljivosti patele
- Dijagnostičke metode:
- RTG snimanje kolena
- Ultrazvuk kolena
- Magnetna rezonanca (MRI) – najpreciznija metoda za procenu zglobne hrskavice.
- Artroskopija (po potrebi)
- Direktna vizualizacija unutrašnjosti zgloba.
- Može imati i terapijsku funkciju.
Hondromalacije patele lečenje
Konzervativno lečenje
- Fizikalna terapija i rehabilitacija
- Vežbe za jačanje kvadricepsa
- Istezanje zadnje lože, glutealnih mišića i mišića lista.
- Kineziterapija – poboljšanje biomehanike kolena i korekcija hoda.
- Smanjenje opterećenja
- Izbegavanje dugotrajnog sedenja.
- Izbegavanje čučnjeva i trčanja uzbrdo
- Korišćenje ortopedskih uložaka – ako postoji deformitet stopala.
- Simptomatska terapija
- Hladne obloge – za smanjenje otoka i bola.
- Nesteroidni antiinflamatorni lekovi (NSAID) – za ublažavanje bola i upale.
- Injekcione terapije (po preporuci lekara)
- Hijaluronska kiselina – poboljšava podmazivanje zgloba
- PRP (plazma bogata trombocitima) – podstiče regeneraciju tkiva
- Kortikosteroidi – ređe, kod izražene upale
Hondromalacija patele operacija (kod težih i hroničnih slučajeva)
- Artroskopija kolena
- Uklanjanje oštećene hrskavice
- Mikrofrakture – za podsticanje regeneracije hrskavice.
- Lateralno retinakularno oslobađanje– kod lateralnog povlačenja patele
- Rekonstruktivne operacije – pomeranje izbočine na tibiji kod većih deformiteta
Većina pacijenata se uspešno oporavi uz primenu fizikalne terapije tokom nekoliko nedelja.
Pravovremeni početak terapije je ključan za brži i potpuniji oporavak. Kod težih slučajeva ili ako se odlazak lekaru odlaže, oporavak može trajati duže. Većina pacijenata sa blagim i umerenim oblicima problema se značajno poboljša bez potrebe za operacijom.
Uz pravilno sprovedenu fizikalnu terapiju, bol se često smanjuje već nakon 4–6 nedelja.
Potpuni oporavak može trajati od 3 do 6 meseci, u zavisnosti od uzroka i težine stanja.
Poliklinika ORTO MD
SPECIJALISTIČKA ORDINACIJA ZA ORTOPEDIJU
Futoška 117,
21000, Novi Sad,
Telefon: +381 (21) 382 20 93
Email: ortopedijamd@gmail.com
